کوردی           عربی
عادل عوسمان

سەرەنجامی خۆپیشاندانەکان‌


خۆپیشاندانەکان، گەیشتە تەقینەوەو سوتاندنی بارەگاکان وداموودەزگا حکومیەکان. جەماوەر ڕەحمی بە هیچ یەک لەحیزبەدەسەڵاتدارەکان وحکومەت نەکرد، گەیشتە ئاستی ڕاپەڕینی جەماوەری ئاشتیانە. جەماوەر بەشۆڕشی سپی ناڕێکخراو هەموو ڕق وکینی خۆی بەسەر هەمواندا ڕژاند. ئەوەی کاریگەر بوو پەیامی گرنگی خەڵک بوو بەهەموو حیزبەکان کەلەچوارچێوەی دەسەڵاتداو لەهەناوی حیزبەکانی دایکەوە، بۆپارێزگاری لەسیستەمی دەسەڵات وقۆرخکاری خوڵقابون وتائێستا بەرگری لەبەرژەوەندی باڵادەستانی دەسەڵات دەکەن. 
ئەو حیزبانەی کەتادوێنێ لەدژی حیزبی دایک زۆرێک لەڕۆڵەکانی ئەم گەلەیان بەکوشتدا لەپێناوی باڵادەستی خۆیاندا. ئەمڕۆو بەهۆی ئەم خۆپیشاندانانەوە، ناوچەکانی ژێردەسەڵاتی خۆیان تەسلیمی حیزبی دایک کردو خۆشیان بەبارگەو بنەوە چونە ژێر ڕکێف وبڕیاری حیزبی دایکەوە.ئەوەی جێی پرسیارو سەرسوڕمانە ئەوەیە؛ خوێنی ئەو هەموو ڕۆڵەیە بۆکوێ چوو؟ ئەو هەموو بەدەردانی توانا مرۆییانە لەپێناوی چیدا بوو؟ دوبارەکردنەوەی ئەو هەموو ناکۆکی ودرزە لەناو ماڵی کورددا لەپێناوی چیدا؟ دیارە خۆپیشاندان وبونی داواکاری لەهەرجێ و شوێنێکدا بێت، پێویستە گوێی لێبگیرێت و بەڕێ وڕێبازی گونجاو چارەسەر بکرێت. ئەوەی لەم هەرێمەدا کەڵەکە بوە وەڵام نەدانەوەی داخوازی خەڵک وپێشێل کردنی ماف وئازادیەکانە. بۆیە هەلومەرج سەریکێشاوە بۆپەنگ خواردنەوەو تەقینەوە.
دەسەڵاتدارانی باشور هەرێمیان کردوەتە شوێنی بازرگانی ودەسکەوتی دارایی بۆخۆیان و بەهەزارو یەک شێوە کۆمەڵگەیان دابەشی بەرژەوەندی جیاوازکردوەو زۆربەی خەڵکیشیان لەنەبونی وبێکاریدا ڕاگرتوە. دەسکەوتی دارایی بنەماڵەیی وحیزبی وکەسی، جێی بە خزمەتی کۆمەڵگەو ژیانێکی ئازاد لێژکردوەو بوەتە پیشەی بازرگانیەکی دور لەپێوەرو ئەخلاقی مرۆڤ بون. ئەم هەلومەرجە ناکۆکیەکی فرەگەورەی لەکۆمەڵگەدا دروستکردوەکە وەک دەڵێن" کەمینەیەک تێرە، زۆرینەیەک قڕە" ئەوەپێناسی پڕبەباڵای چاوچنۆکی دەسەڵاتدارانی هەرێمە.
چەندین جارو بەچەندین شێوە لەدەرگای دەسەڵاتەکەیان درا کە ئەو هەلومەرجە قابیلی قبوڵ نیە. بەڵام دەسەڵاتداران لەجیاتی چارەسەری وگوێدان بەداخوازی خەڵک، بەئاگرو ئاسن وەڵامیان داوەتەوە.
سەختی هەلومەرج وبێچارەیی سەردەکێشێت بۆ دۆزینەوەی ڕێوڕێبازی چارەسەری بەشێوەی تر.
لەلایەن دەسەڵاتەوە یەک وەڵام چاوەڕێی کۆمەڵگەیەو هەرئەوەدەکات. بەمیلیتاریزە کردنی شارو شارۆچکەکان وزیندانی وفڕاندنی زۆر چالاکی سیاسی ئەوەمان پێدەڵێت، دەبێت ملکەچم بن ئەگیانا دەتانکوژم، واتە جگەلەزمانی کوشتارو تەسلیم بون هیچی ترنازانێت. نیشاندانی تەرمی کوژراوی چالاکی سیاسی، ئەگەر بەدیوێکیدا شەڕی دەرونیە لەگەڵ کۆمەڵگە، ئەوابەدیوەکەی تریدا پەیام و وەڵامی دەسەڵاتە بەکۆمەڵگە ودەڵێت؛ ئەگەر بێنەسەرم وخۆپیشاندان بکەن وداواکاریتان هەبێت ئەوا کوشتار وەڵامتان دەبێت. هەروەها ناکۆکیەکانی ناوماڵی دەسەڵاتداران زۆرجار سەردەکێشێت بۆ دەستوەردان لەخۆپیشاندانەکان وبەئاراستەی دەسکەوتی لایەنە ناکۆکەکان بەکاریدێنن.
لەلایەن جەماوەرەوە؛ فرە داخوازی وفرە ڕەهەندی وفرە دەستتێوەردانی ئاسۆی سیاسی وداخوازی خۆپیشاندانەکانی بەئاراستەی پێکدادانی خوێناوی بردوە، دەسەڵات چونکە لەرزۆکەو بنەمای جەماوەری نیەو لەناوخۆشیدا لەناکۆکیدایەو هەلومەرجی ئێستەش بنەمای مانەوەی،چ لەئاستی نێونەتەوەیی وناوچەیی وناوخۆییدا نەهێشتوە. لەهەر جوڵانەوەو بزوتنەوەیەک دەترسێت. چۆن دەڵێن"مارانگەستە لەخشەی مارو مێرو دەترسێت". 
بۆیە پێویستە خەڵک لەدابەشبوون بەسەر وەهمی ئۆپۆزیسیۆن ولایەنە دەستتێوەردەرەکان وچاوەڕوانی دەرچێت و ئاسۆی داخوازیەکانی ڕێکبخات و ئازادی و ژیانێکی باشترو نەمانی سیستەمی دەسەڵاتداری بکاتە ئامانجی خۆی وکۆتایی بەدابەشبونی کۆمەڵگە بێنێت.
سیستەمی هەبوو، سیستەمی دەسەڵاتەولەخزمەتی کۆمەڵگەدا نیە، دژایەتی کوردانی پارچەکانی دی وجیاوازی خستنە نێوانیان، برسی کردن وپێشێلکردنی ماف وئازادیەکانی گەلی خۆو، بەکوشتدانی ڕۆڵەکانی گەلی کورد لەپێناوی داگیرکەرانی کوردستان وکەواسوری بەرلەشکری داگیرکەران و مراندنی ئیرادەی ئازادی گەلی کورد پەیامی ئەم دەسەڵاتەیە. بۆیە پێویستە بەئیرادەی ئازادی گەلی کورد سیاسەتی باشوری کوردستان بنیاتبنێینەوە، کوردێکی ئازادوکۆمەڵگەیەکی خۆسەرو ژیانێکی هەرەوەزی کۆتایی بەم قۆرخکاری وکوشتارو وەستانەوە لەدژی داخوازیەکانی خەڵک بێنین وسیاسەت وکۆمەڵگەی دیموکراتیک بکەینە بناغەی کاری داهاتومان. لەوپێناوەدا چی پێویست بێت دەیکەین.
بەمە ڕێگری لە وەڵامی ئاگروئاسن دەکەین وڕەنج وخوێنی گەلەکەشمان نابێتە دەسکەوت بۆکەمە پڕەکەو مەرگ و نەهامەتیش بۆزۆرە قڕەکە.


چەند وتارێکی تر

كه‌ش و هه‌وا

فەیسبووك