کوردی           عربی
عادل عوسمان

سیستەمی سەرمایەداری و کەسێتی شۆڕشگێڕ‌


سیستەمی پلەداری و کۆتاییەکەی کەسیستەمی سەرمایەداریە. لەسەر دزینی ڕەنجی ئەوانی دی دامەزراوە، بۆئەوەی بتوانێت ئەو دزیە بەئاکام بگەیەنێت وبەردەوامی پێبدات، دەبوایەت هەلەمەرجی زهنی وسیاسی وپاراستنی بۆدابینبکات. 
بۆیە لەهەموو بوارەکانی کۆمەڵگەو وزهنی مرۆڤدا، دەستی بەئامادەکردنی هەلومەرجی دەستبەسەرداگرتن و بردنی ڕەنج کرد، بەناوی زێدەبەهاو قازانج، دەزگای پاراستنی ئەو دەست بەسەرداگرتنەشی خوڵقاند بەناوی سوپاو هەموو داموودەزگاکانی سەرکوت. هەمدیسان دەزگای باوەڕی وڕاگەیاندنی دامەزراند بۆ بەلاڕێدابردن وتێرکردنی زهنی کۆمەڵگاو سیستەمێکی یاسایی وسیاسیشی بەدەوری ئەو دەسەڵاتەدا دامەزراند. 
ئیدی دەسەڵات بوەتە سیستەم وکۆمەڵگەی گرێدراوی خۆی کردوە، بۆمانەوەو درێژەدان بەسیستەم پێویستی مرۆڤی کۆیلەو کۆمەڵگەی بێکاریگەرو تاکی بێهێز پێویستە. سیستەم لەپای پێویستی تەمەنی دەبێت کەسایەتی پێویستی سیستەم بئافرێنێنێت.
سیستەمی سەرمایەداری بە هۆی ناکۆکیەکانی ناوی دەستبەسەرداگرتن وقۆرخکاری هەمیشە لەناوپێکداداندا دەژی. بۆئەوەی سیستەم لەدەست نەچێت وبتوانێت خۆی بپارێزێت.تەونێکی جاڵجاڵۆکە لە هزرو دەسەڵات وحیزب وئایدیاو ڕاگەیاندن وسازی ومرۆڤی دڵخوازی سیستەمی دروستکردوە. بەهۆی ئەوەی سیستەم هەمیشە لەبەردەم نەفرەتی کۆمەڵگەدایە، ئەو هەموە سازیە بەرگریکارەی پێویستە، سیستەمی سەرمایە بەحوکمی چاوچنۆکیەکەی ناتوانێت کۆمەڵگە بەرەو ئاسودەیی ئاراستە بکات بۆیە هەمیشە لەبێچارەییدا ژیاندەکات. بۆئەوەی کۆمەڵگەش ناکۆکیەکانی بەئاراستەی چارەسەری نەگات، سازی جۆراوجۆری دروستکردوە بۆبەلاڕێدابردنی ڕەخنەگریەکان لێی. بۆئەوەش حیزبی جۆراوجۆرو مرۆڤ گەلی کۆیلەو بەهەڵپەو بەرژەوەندپەستی خوڵقاندوە، کە ئاسودەیی خۆی گۆڕێوەتەوە بەئاسودەیی کۆمەڵگە. بۆیە کەسایەتیەکی خوڵقاندوە کە لەجیاتی ژیانێکی سەربەرز، جوڵەیەکی ملکەچانەی هەڵبژاردوە.سیستەم هەمیشە کەسایەتیەک دەخوڵقێنێ کەتوانای بیرکردنەوەو خاوەن خۆبونی نەبێت، لەجیاتی ئەوە بەسیستەم دەڵێت؛ تۆبیرم بۆبکەرەوە، منیش پەیڕەوی لەوەدەکەم کەبۆم دادەنێیت، بۆیە سیستەم کەسێتیەکی تێکشکاو دەروست دەکات، کەهەمیشە خۆی بێهێزو تێکشکاو دەبینێت. هێزی خۆی نیەو ناتوانێت کۆمەڵگە بناسێت. بۆیە سیستەمی بەبنەماگرتوەو خۆی بەسازیەکانی سیستەمەوە بەستوەتەوە.
ئەگەر سازیەکی سیستەم کەوتە بەرنەفرەت وکۆمەڵگەی لێکەوتە گازەندە، ئەو بەسازیەکی تر ئەو گلەیی وگازەندانە بەلاڕێدا دەبات ولەلەناوچونی سیستەم دەپارێزێت. بۆیە کەسایەتی ڕوخاو ناتوانێت خۆی لە سیستەم دەربازبکات ولەولاوە دەکەوێتەوە خزمەتی سیستەمی سەرمایە.
.       کەسێتی شۆڕشگێڕ خاوەن ئایدۆلۆژیاو جیهانبینی وناسینی سیستەمی پڕ لەناکۆکی ودەستبەسەرداگرتنی سەرمایەو پلەداریە. بۆیە کاتێک دەکەوێتە ڕەخنەگرتن لەسەرمایەداری لەئاستی ناسینی گشتی سیستەمدا خۆی بەیاندەکات وپێناسی خۆی وەردەگرێت. کەسێتی شۆڕشگێڕ بەئایدیای سیستەم وەڵامی سەرمایەداری دەداتەوە، کەخۆی لە کۆنفیدراڵیزمی دیموکراتیک و ژیانی سروشتی وچارەسەری کێشەکان دەبینێتەوە، شوێن ئاڵوواڵاییەکانی سیستەمی سەرمایە ناکەوێت، ژیانی کەسی خۆی بەبنەمانەگرتوە، ژیانی کەسی خۆی لەناو ئاسودەیی کۆمەڵایەتی وژیانی هەرەوەزیدا بەیاندەکات.
.   ئەوەی سیستەمی سەرمایەداری بۆتاک وکۆمەڵگەی لەبەرچاوگرتوە ژیانێکی هەرزانی بێ بەهایە کەنزخی مرۆڤ بوونی لەکەسەکان وەرگرتوەتەوە، وای لەمرۆڤەکان کردوە بەژیانێکی هەرزانی بەمنەت ڕازی بن وهەردەم بەدوای دەسەڵاتدا ڕابکەن وداواکار بن لێی کە مەمرەو مەژی بگوزەرێنن.لەکاتێکدا کەسێتی شۆڕشگێڕ ژیانی هەرزان قبوڵ ناکات وبەرهەمی کۆمەڵگەی بۆ قازانج ودەستبەسەرداگرتن ناوێت، بەڵکو خۆی بەبەشێک لەدابینکردنی ژیانێکی ئاسودەی کۆمەڵایەتی دەبینێت، کە ژیانێکی هەرەوەزی گشتیە کەپێداویستی تاک وکۆمەڵ دابینبکات، بۆیە کەسایەتی شۆڕشگێڕ کەسایەتیەکی تێکۆشەرو خۆنەویستەو لەپێناوی بەرژەوەندی گشتیدا قوربانیدەرە.
سیستەمی کۆنفیدراڵیزمی دیموکراتیک، لەبری کەسێتی کۆیلە کەسێتی بەخۆ بڕواو خاوەن ئیرادە دەئافرێنێت.لەبری شوێن کەوتەیی، بەپێوانەکانی ژیانی ئازاد خۆی بەڕێکخستن دەکات. لەبری دەسەڵات، خۆبەڕێوەبەری و چارەسەری پێش دەخات. 
ئەگەر باشوری کوردستان بەنمونە وەرگرین، سیستەمێکی دیکتاتۆری قۆرخکاری ڕەنج دز هەیە کەهەرشتی لە سەرپێوانەی خۆی دروستکردوەو ئاڵو واڵایی حیزبەکانیشی بۆئەوە ئافراندوە، بەوپێیەش تاکێکی هەرزان وشوێن کەوتەی بێ مۆراڵی دروستکردوە. سیستەمی مافیایی خێڵەکی باشور کە دەیان ساڵە نوێنەرایەتی سیاسەتی کلاسیکی هێڵی داگیرکەر دەکات، ئەمڕۆ بەهۆی بەرەوپێش چونەکانی تێکۆشانی ئازادی و کۆن بون وگۆڕینی سیستەمی دەوڵەت نەتەوەدا، ئەو هێڵەش کەوتوەتە ئاستەنگی ولەبەریەک هەڵوەشان. بۆبەرگرتن بەو لەبەریەک هەڵوەشانەو فراوان نەبونی تێکۆشانی ئازادی، سیستەمی سەرمایەداری کەوتوەتە خستنە ڕووی ئەڵتەرناتیڤەکانی دروستکراوی خۆی، بۆیە کەسایەتی سەرلێشێواوو شێواوی کۆمەڵگەی ئێمە بەهۆی خۆنەناسین وسیستەم نەناسینەوە، دەکەوێتە خزمەتی ئەو سیاسەتە ڕەنگاوڕەنگانەوە.
ئەوەی دەتوانێت کۆتایی بە گرفت وگێژاوەکانی عیراق وکوردستان بێنێت سیاسەت ونەتەوەی دیموکراتیک وکۆنفیدراڵیزمی دیموکراتیکە، کەسێتی خاوەن ئیرادەی ئەو ڕێبازە، کەڕێبازی تێکۆشانی ئازادی وئەخلاقیە خۆی بە سەرکەوتنی ئەو تێکۆشانەوە گرێداوەو تاکۆتا بڕیار پەیڕەوی لێدەکات. بۆیە لەناو ئاڵو واڵایی ڕەنگەکانی سیستەمی سەرمایەدا سەری لێناشێوێت وخۆی بەژیانێکی هەرزانەوە گرێنادات.


چەند وتارێکی تر

كه‌ش و هه‌وا

فەیسبووك