کوردی           عربی
عادل عوسمان

سیاسەت وکوردایەتی فێڵباز‌

 

ئەوەی لەباشوری کوردستان دەگوزەرێت، دەستگرتن بەسیاسەتی کوردایەتی درۆزنە. گەلی کورد لەژێرداگیرکاریەکی کوشندەدایەو لەپێناوی ڕزگاربوون لەوداگیرکاریە گەورەترین بەرخۆدانی وقوربانی داوە. کەدەتوانین هەڵیسەنگێنین بە کاردانەوەو بەرەنگاری، ئەوەی نوێنەرایەتی ئەم هێڵەی کردوە، زیاتر شێخەکان، تەریقەتەکان، بنەماڵەکان، بەگ وسەرۆک عەشیرەتەکانن، ئەگەرفروانیش بوبێت بوەتە ڕێکخستنێکی پارچەیی وپارچەبوو. کەنەیانتوانیوە لەئاستی پێویستی تێکۆشان خۆیان بەڕێکخستن بکەن و وەک تێکۆشانێکی گەلی دەرکەون، ئەوەی هەبوە بزوتنەوەی ناڕەزایی پارچەبوی کاتی بوە کەلەژێر گوشارو هێرشی داگیرکەروئەگەر فراوان بوبێت، پیلانگێڕی ناوخۆدا تێکشکاوەو تەسلیم بوە.قوربانیش بەشی خەڵکی فەقیرو بەدبەخت چنیویەتیەوەو سوتەمەنی قوربانیدانەکان بوون.

ئەوەی دەرفەتی هەبون ومانەوەی ئەم کاردانەوەی ڕەخساندوە، بونی زوڵم لەسەرگەلی کوردو بێئیرادەکردنی گەل بوە. وەنەبونی نوێنەرایەتیەکی ڕاست ودروستی تێکۆشانی گەلی کورد بۆئازادی.

لەناو دابەشکاریەکی کوشندەی گەلی کوردا کە گەلی کوردی پارچە کردوەو هەرپارچەی بەوڵاتێکەوە گرێدراوە دور لەخواستی خۆی وبوەتە سەرچاوەی تێکدانی ئازامی وسەقامگیری وڵات وناوچە.

ئەوەی نوێنەرایەتی سیاسی ئەم بزوتنەوەی کردوە، چینی دەسەڵات وبەرژەوەندپەرستی ناوگەلی کورد بوە، کەنوێنەرایەتی بەرژەوەندی خۆی وفیرقەکەی کردوە، هەمیشە بەرژەوەندیەکانی گەلی لەبۆتەی پێوانەو دەسکەوتەکانی خۆیدا تواندۆتەوە. ئەویش لەڕێگەی هەڵگرتنی دروشمی کوردایەتی وبەرژەوەندی گەلدا.

ئەو دروشمە بەهۆکاری نەبوونی نوێنەری ڕاستەقینەی تێکۆشانی ئازاد، ڕێگەی بەوچینە دەسەڵاتدارە بەرژەوەندپەرستە داوە کەئاڵای پێشەنگی کوردایەتی بەدەستەوە بگرێت. ئەگەر هەرکەس ولایەنێکی شۆڕشگێڕی بەئەمەک دەرکەوتبێت، ئەوا بەبەهانەی لەڕێ لادەرو گرێدراوی ئەم دەوڵەت وئەودەوڵەت هێرشی کراوەتە سەرو بێکاریگەر کراوەو لەناوبراوە.

شەڕەناوخۆییەکانی حیزبەکانی گەلی کورد وفریوخواردنی هێزەکان وبزوتنەوەکان لەکاتی بەرزبونەوەی فشارو هێرشەکاندا، نیشاندەری بێبەرنامەیی وبێ ڕێکخستنی وناکارامەیی سیاسی ئەو هێزانەیە. بۆیە زۆرترینی ئەوهێزانە لەتەون وڕێگە چنراوەکانی هێرشی داگیرکەران دەربازنەبوون وتوشی تێکشکان هاتوون. ئەوەشی بۆسەرکردەو بەڕێوەبەرانی ماوەتەوە، دەسکەوت وبەرژەوەندی هەرزان ودورلەگەل بوە.

کوردایەتی، ئەو چەمکە تەسکە نەتەوەییە کوێرانەیە، کەگەلی کوردی پێ گۆش وفریودراوەو لەناوپێکادانی دەسەڵاتداراندا هەردەم بەناکۆکی وخوێنساردی کراوەتە قوربانی وماڵوێرانی زۆرتری بۆگەل وچین وتوێژەکانی ترهێناوەو سەرکەوتوش هێزە دەسەڵاتدارەکانی نەتەوەی سەردەست ودەسەڵاتدارانن. لەناوگەلی کوردیشدا، چینێکی مشەخۆری بەرژەوەندپەرستی بەکرێگیراوی گرێدراو بەداگیرکەرانیەوە دروستکردوە، کەبوەتە هۆکاری لێدان لەهیواو ئاواتی ڕزگاری گەلی کوردو هەردەم لەخزمەتی داگیرکەران وچینەباڵادەستەکاندا کاریکردوە.

ئەوکوردایەتیە، چەمکێکی کوێرانەی کۆنەپەرستە، کەدژایەتی وناکۆکی لەناوگەلی کوردو گەلانی ناوچەدا گەورەکردوەو گەیاندویەتیە ئاستی پێکدادانی خوێناوی گەورە. کوردایەتی یان نەتەوەپەرستی کوێرانە هەرتایبەت بەگەلی کورد نیەو نەبوە، نەتەوەپەرستی نەتەوەکانی سەردەستیش بەشێکی لەوپشکە بەردەکەوێت.

بۆیە نەتەوەپەرستی سەرچاوەی کێشەکانی گەلان وناوچەیە. کەپێویستە چیدی ڕێگە بە کێشەو ئاڵۆزیەکان نەدرێت، لەڕێگەی گۆڕینی چەمکی کوردایەتی ونەتەوە پەرستی کوێرانەو دەرهێنانی لەژێر هەژمونی دەسەڵاتداران وسیستەمی دەسەڵاتدارەتی.نەتەوەپەرستی بەرهەمهێنەری فاشیزم وچینێکی مشەخۆرە کەهەرشت لەخۆیدا چڕدەکاتەوە.

بۆیە کێشەی کورد گرێدراوی ئەو هێزە دەسەڵاتدارو فاشستانە نیە. بەڵکو گرێدراوی گەلی کوردو هێزە دیموکراتی وئازادیخوازەکان وگەلانی ناوچەیە.

هێڵی تێکۆشانی ئازادی کەبنگەی خۆی لەچارەسەری دیموکراتیکانەی کێشەی گەلی کوردو گەلانی ناوچەوە وەردەگرێت، لەڕێزداری بۆپێکهاتەو ئەتنیکە جیاوازەکانی ناوچەو ژیانێکی پێکەوەییدا، بەدوای چارەسەری گرفت وکێشەکاندا دەچێت. بوەتە هێزێکی کاریگەرو پێگەی خۆی لەهاوکێشەکانی ناوچەدا دیاریکردوە.

ئێستا تێکۆشانی گەلی کورد بەدوڕیانی دووهێڵدا دەڕوات، کەهێڵی داگیرکەران وهێڵی تێکۆشانی ئازادیە. داگیرکەران وهێزەگرێدراوەکانیان تەنگاون بەرامبەر هێڵی تێکۆشانی ئازادی بۆیە بەهەموو شێوەیەک لەبەرامبەر ئەوتێکۆشانەئازادەدا دەوەستنەوەو هێرشی دەکەنەسەر.

باشوری کوردستانیش بەشێکی کاریگەری ناوکایەی سیاسی وگەمەی داگیرکەرانە کەلەڕێی هێزەسیاسیەکانی گرێدراوی خۆیانەوە، دەیانەوێت، لەڕێی فشارو هێرش وداگیرکاریەوە هێڵی تێکۆشانی ئازادی بەرتەسک ولەناوبەرن. بەڵام تواناو ئامادەکاریەکانی تێکۆشانی هێڵی ئازادی بۆچارەسەری پرسگریەکان لەئاستێکی باڵای تێگەیشتن وڕێکخستنی وپاراستنیدایە، کەپاش داکشان بۆی زەحمەتە.

بۆیە داگیرکەرانی توشی تێکچون وپارچەبوون کردوە. ئەگەر ئەودۆخە گرێبدەینەوە بە بونی دەوڵەت نەتەوەو بۆڕێگریەکانی کەبۆسەرمایەی جیهانی دروستکردوە، دەتوانین بڵێین، ئەو بنگەیەی کەسیاسەتی کلاسیکی درۆزن وفێڵباز لەسەری دامەزراوە، بنگەیەکی فشۆڵ ولەرزۆکەو لەڕوی مێژوویشەوە پێگەی نەماوە.

هێڵی سیاسەتی کلاسیک درێژی تەمەنی خۆی لەمانەوەی داگیرکەران وچارەسەرنەکردنی کێشەی کوردەوە وەردەگرێت.بۆیە بەهەموو شێوەیەک دەکەوێتە دژایەتی هێڵی چارەسەری کێشەکانی گەلان ولەبەرامبەر هێڵی دیموکراتیک ومافدا دەوەستێتەوە.لێرەوەیە ئەوەی چارەسەری پێشدەخات هێڵی دیموکراتیکی گەلانە و هەردەم لەپێشکەوتن وچارەسەریدایە.

چەند وتارێکی تر

كه‌ش و هه‌وا

فەیسبووك